Τα ρούχα σε μια κυκλική οικονομία

Καθώς τα απόβλητα που παράγουμε συνεχίζουν να αυξάνονται και καθώς οι φυσικοί πόροι σπανίζουν όλο και περισσότερο, η ανάγκη επαναχρησιμοποίησης των υπαρχόντων/χρησιμοποιημένων υλικών για την παραγωγή νέων προϊόντων φαίνεται να αποτελεί λύση-μονόδρομο. Το ίδιο ισχύει και για την παραγωγή των ρούχων και γενικά των υφασμάτινων προϊόντων. Και αυτό γιατί κάθε στάδιο κατασκευής καινούριων ενδυμάτων χρειάζεται μεγάλη εισροή φυσικών πόρων και ενέργειας ενώ ταυτόχρονα παράγει ρύπους και αέρια του θερμοκηπίου. Η αυξανόμενη κατανάλωση ρούχων έχει αυξήσει τις απαιτήσεις για φυσικούς πόρους και έχει δημιουργήσει περιβαλλοντικές και κοινωνικές πιέσεις καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής ενός ρούχου. Τέτοιες πιέσεις περιλαμβάνουν την κατανάλωση νερού και την απελευθέρωση φυτοφαρμάκων κατά την καλλιέργεια φυσικών ινών, τη ρύπανση εδάφους, αέρα και νερού κατά την παραγωγή και τη μεταφορά, τη χρήση νερού και ενέργειας για πλύσιμο και στέγνωμα των ρούχων, καθώς και τις εκπομπές ρύπων από τα απόβλητα της παραγωγικής διαδικασίας. Τις τελευταίες δεκαετίες, η βιομηχανία κλωστοϋφαντουργίας και ένδυσης έχει παγκοσμιοποιηθεί και αυτό έχει επηρεάσει και τις ευρωπαϊκές αγορές. Οι μικροί παραγωγοί ειδών ένδυσης έχουν σταδιακά βγει από την αγορά δίνοντας τη θέση τους στις μεγάλες αλυσίδες ρούχων. Επιπλέον, τα τελευταία χρόνια έχει κάνει εντυπωσιακή είσοδο στις ευρωπαϊκές αγορές το μεταχειρισμένο ρούχο. Τα μεταχειρισμένα ή αλλιώς ρούχα από δεύτερο χέρι είναι σίγουρα πιο οικονομικά συγκρινόμενα με καινούρια, αλλά κυρίως είναι πολύ δημοφιλή στους καταναλωτές.
Η οικονομική ύφεση στην Ευρώπη τα τελευταία χρόνια έχει δείξει την άμεση σχέση του εισοδήματος με την αγορά καινούριων ρούχων, με τη μεταβολή του πρώτου να επιδρά δραστικά στις αποφάσεις που παίρνουμε  για το δεύτερο. Έχει, για παράδειγμα, τα τελευταία χρόνια σημειωθεί αύξηση των πωλήσεων σε ρούχα από καταστήματα μεταχειρισμένων και αυτό μπορεί να μεταφραστεί εν μέρει ως συνέπεια της οικονομικής ύφεσης.
Αν δούμε στατιστικά στοιχεία από τις χώρες της ΕΕ, θα διαπιστώσουμε ότι τα τελευταία χρόνια ο κλάδος της ένδυσης έχει υποστεί πολλές αλλαγές. Η Ευρώπη, σύμφωνα με μετρήσεις της Eurostat, εισήγαγε το 2012 το 87% των ρούχων που κατανάλωσε κυρίως από χώρες της Ασίας, ενώ το 2004 είχε εισάγει μόνο το 33%. Επίσης, οι τιμές των ρούχων κατά την περίοδο 1996 έως 2012 έπεσαν σημαντικά σε σύγκριση με άλλα αγαθά και υπηρεσίες. Και σε αυτά τα στοιχεία πρέπει να προσθέσουμε ακόμα ένα: τα ρούχα αποτελούν μια κατηγορία προϊόντων που συνήθως πετιούνται χωρίς πραγματικά να έχουν χαλάσει. Έχουμε να κάνουμε, λοιπόν, με ένα προϊόν που έχει συγκριτικά χαμηλό οικονομικό κόστος παραγωγής, το οποίο όμως μεταφράζεται σε υψηλό περιβαλλοντικό κόστος.
Μπορεί όμως να αλλάξει αυτό το τοπίο; Έχουν αντίκτυπο οι επιλογές των καταναλωτών στις αρνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις που έχει η σύγχρονη παραγωγή ρουχισμού; Ναι, οι αρνητικές συνέπειες της κατανάλωση ρούχων μπορούν να μειωθούν εάν εμείς σαν καταναλωτές επιλέξουμε να αγοράζουμε λιγότερα αλλά καλύτερης ποιότητας ρούχα που προέρχονται από μη ρυπογόνες πηγές, ας πούμε ρούχα με το καρτελάκι που υποδηλώνει ότι έχουν παραχθεί περιβαλλοντικά υπεύθυνα. Ακόμη, αν χρησιμοποιούμε ρούχα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, και αν επιλέγουμε την επιδιόρθωση, την επαναχρησιμοποίηση και εν τέλει την ανακύκλωση των ρούχων μας.
Η κυκλική οικονομία αποσκοπεί στη διατήρηση της αξίας των προϊόντων, των υλικών και των πόρων όσο το δυνατόν περισσότερο και στην ελαχιστοποίηση της δημιουργίας αποβλήτων. Σε μια κυκλική βιομηχανία μόδας, όταν ένα αντικείμενο ή ρούχο θα έχει φτάσει στο τέλος της ζωής του, τότε αυτό θα μπαίνει ξανά στο στάδιο της επεξεργασίας, ώστε να ανακτηθούν οι πρώτες ύλες του που στη συνέχεια θα χρησιμοποιηθούν για την κατασκευή νέων ρούχων ή αξεσουάρ. Για να γίνει πραγματικότητα μια βιώσιμη βιομηχανία μόδας, είναι απαραίτητη η οικοδόμηση μιας κυκλικής οικονομίας με τη συλλογή και αξιοποίηση πεταμένων ή εκτός μόδας ρούχων. Γιατί δεν υπάρχουν στα αλήθεια σκουπίδια, μόνο υλικά που περιμένουν να αξιοποιηθούν!

 

Για την Οικολογική Εταιρεία Ανακύκλωσης
Τέντα Δήμητρα

Στοιχεία έχουν ληφθεί από την «Αναφορά περιβαλλοντικών δεικτών 2014» του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (eea.europa.eu)